شهریار و ثریا؛ عشقی که پزشکی را نیمهکاره گذاشت؛ واقعیت یا افسانه؟
فهرست مطالب
سید محمدحسین بهجت تبریزی، که با نام شعری «شهریار» شناخته میشود، از معدود شاعرانی است که هم در فارسی و هم در ترکی آذربایجانی شاهکار سرود. اما در کنار شعرش، داستانی عاشقانه هم سینهبهسینه دربارهٔ او گفته میشود که شاید از هر شعرش مشهورتر باشد. در این نوشته میکوشیم میان آنچه میدانیم و آنچه روایت است مرز بگذاریم.
دانشجوی پزشکی
شهریار در تبریز به دنیا آمد و کودکیاش را در روستای خشکناب و دامنهٔ کوه حیدربابا گذراند. برای تحصیل به تهران آمد و در دارالفنون و سپس مدرسهٔ طب درس خواند. او تا سال آخر پزشکی پیش رفت، اما درس را نیمهکاره رها کرد و هرگز پزشک نشد.
داستان عشق
داستان مشهور چنین است: شهریار جوان در تهران عاشق دختری شد و دختر هم دلبستهٔ او بود؛ اما خانوادهٔ دختر او را به مردی صاحبنفوذ دادند. شاعر دلشکسته درس را رها کرد، مدتی بیمار و آشفته شد و شعرهای سوزناکی سرود که بعدها بر سر زبانها افتاد. در برخی روایتها نام دختر «ثریا» آمده و در برخی، مرد صاحبنفوذ از رجال دربار رضاشاه است.
آنچه از گفتهها و شعرهای خود شهریار پیداست، این است که در جوانی عشقی ناکام را از سر گذراند و این ناکامی در همان سالهایی بود که پزشکی را رها کرد. اما جزئیات مشهور، از نام دختر تا هویت همسرش و اینکه رها کردن درس مستقیماً از همین ماجرا بود، بیشتر روایتهاییاند که سینهبهسینه گسترش یافته و با گذشت زمان شاخوبرگ گرفتهاند. شهریار خود هم، به روایت نزدیکانش، گاه این داستان را تأیید میکرد و گاه از آن طفره میرفت.
خراسان، تهران و بازگشت به تبریز
شهریار پس از رها کردن پزشکی سالها در ادارههای دولتی، از جمله در خراسان و سپس در بانک کشاورزی تهران، کار کرد. با نیما یوشیج و بسیاری از شاعران و هنرمندان روزگار دوستی داشت و شعرهای عاشقانهاش او را به یکی از محبوبترین غزلسرایان زمانه تبدیل کرد. در ۱۳۳۲ به تبریز بازگشت و همان سالها با یکی از خویشاوندانش، عزیزه عمیدخالقی، ازدواج کرد که سه فرزندشان از این ازدواجاند.
حیدربابایه سلام
در تبریز، شهریار منظومهٔ ترکی «حیدربابایه سلام» را سرود؛ سلامی به کوه کودکیاش و یادی از روستا، آدمها، آیینها و روزگاری که گذشته است. این منظومه به یکی از محبوبترین شعرهای زبان ترکی آذربایجانی، از ایران تا ترکیه و جمهوری آذربایجان، تبدیل شد و بارها ترجمه و اجرا شده است.
علی ای همای رحمت
شهریار شعرهای مذهبی هم سرود و یکی از آنها، غزل «علی ای همای رحمت»، از مشهورترین شعرهای فارسی در ستایش امام علی است. روایتی مشهور میگوید آیتالله مرعشی نجفی شبی در خواب دید که این شعر در محضر امام علی خوانده شد و پس از بیداری به جستوجوی سرایندهاش برآمد و شهریار را یافت. این روایتی است که از راویان مختلف نقل شده، نه گزارشی تاریخی که بتوان آن را سنجید.
نامه برای سایه
شهریار و هوشنگ ابتهاج سالها دوستان نزدیکی بودند. وقتی سایه در ۱۳۶۲ زندانی شد، گفته میشود شهریار نامهای به رئیسجمهور وقت نوشت و برای آزادی او پادرمیانی کرد. ماجرای این دوستی و تلخیهایی که بعدها به آن راه یافت را در نوشتهٔ «هوشنگ ابتهاج؛ گالیا، زندان ۱۳۶۲» آوردهایم.
پایان
شهریار در ۲۷ شهریور ۱۳۶۷ در تهران درگذشت و در مقبرةالشعرای تبریز، کنار شاعران بزرگ گذشته، به خاک سپرده شد. سالروز درگذشت او در تقویم ایران «روز شعر و ادب فارسی» نام گرفته است. «کلیات شهریار» در چهار جلد در سایت رایگان است.
پرسشهای متداول
داستان عشق شهریار واقعیت دارد؟
اینکه شهریار در جوانی عاشق شد و عشقش ناکام ماند و در همان سالها پزشکی را رها کرد، از گفتهها و شعرهای خودش پیداست؛ اما جزئیات مشهور، از نام دختر تا اینکه چه کسی او را به همسری گرفت، بیشتر روایت سینهبهسینهاند.
ماجرای «علی ای همای رحمت» و آیتالله مرعشی چیست؟
روایت مشهوری میگوید آیتالله مرعشی نجفی در خواب دیده بود که این شعر در محضر امام علی خوانده شد و سپس به جستوجوی سرایندهاش برآمد. این روایتی است که نقل شده، نه گزارشی تاریخی.
روز شعر و ادب فارسی چه روزی است؟
۲۷ شهریور، سالروز درگذشت شهریار، در تقویم ایران روز شعر و ادب فارسی نام گرفته است.
رایگان
رایگان
